Regelgevend kader
Zwitserland neemt een unieke positie in het wereldwijde anti-witwaslandschap in. Als financieel centrum van eerste rang heeft het land een regelgevend kader ontwikkeld dat prudentiële strengheid combineert met operationeel pragmatisme. Het Zwitserse systeem berust op de Bundesgesetz über die Bekämpfung der Geldwäscherei (GwG) — de federale wet ter bestrijding van het witwassen van geld — in het Frans bekend als de Loi fédérale sur le blanchiment d'argent (LBA, RS 955.0), die in 1998 in werking is getreden en meerdere malen is herzien — de laatste ingrijpende herziening dateert van 2023 om de aanbevelingen van de FATF te integreren en op de Europese normen af te stemmen.
De FINMA (Eidgenössische Finanzmarktaufsicht — Autorité fédérale de surveillance des marchés financiers) is de regelgevende en toezichthoudende autoriteit van de Zwitserse financiële sector. Zij houdt toezicht op banken, verzekeringsmaatschappijen, effectenbeurzen, effectenhandelaren, beheerders van collectieve beleggingen en direct onderworpen financiële tussenpersonen (IFDS). De FINMA beschikt over uitgebreide onderzoeksbevoegdheden en kan sancties opleggen variërend van een waarschuwing tot intrekking van de vergunning, evenals geldboetes.
De Verordening van de FINMA over het witwassen van geld (OBA-FINMA) beschrijft de zorgvuldigheidsverplichtingen van financiële tussenpersonen die onder toezicht van de FINMA staan. Tegelijkertijd vormt de Overeenkomst betreffende de zorgvuldigheidsplicht van banken (CDB 2020), gesloten tussen de Zwitserse Bankiersvereniging (SBA) en de banken, een zelfreguleringsnorm die het wettelijke kader aanvult. Financiële tussenpersonen die geen bank zijn, kunnen zijn onderworpen aan het toezicht van een door de FINMA erkend zelfreguleringsorgaan (SRO), wat een bijzonderheid van het Zwitserse systeem vormt.
Het Zwitserse systeem onderscheidt zich ook door zijn resterende bankgeheim, dat inmiddels beperkt is door de overeenkomsten inzake automatische uitwisseling van inlichtingen (AIA) en de verscherpte transparantieverplichtingen die door de herziene GwG zijn opgelegd. De zorgvuldigheidsverplichtingen gelden onafhankelijk van de fiscale status van de cliënt, overeenkomstig het beginsel dat anti-witwaspraktijken en belastingontduiking onderscheiden maar met elkaar verbonden problematiek zijn.
Meldingsplichtige entiteiten
Het toepassingsgebied van de GwG omvat financiële tussenpersonen, zoals gedefinieerd in artikel 2 van de wet:
- Banken en effectenhandelaren: onder direct toezicht van de FINMA
- Verzekeringsmaatschappijen: voor directe levensverzekeringsactiviteiten
- Fondsbeheerders en beheerders van collectieve beleggingen: voor vermogensbeheeractiviteiten
- Vermogensbeheerders en trustees: sinds de herziening LSFin/LEFin van 2020 onderworpen aan FINMA-vergunning
- Betalingsinstellingen en instellingen voor geldovermaking: met name geldtransfermaatschappijen en uitgevers van betaalmiddelen
- Aanbieders van diensten met betrekking tot virtuele activa: platforms voor de uitwisseling van crypto-activa, bewaaringsdiensten
- Geldwisselaars: voor handmatige wisselverrichtingen
- Professionele handelaren in edele metalen en edelstenen: voor contante transacties van meer dan 100.000 CHF
- Niet-bancaire financiële tussenpersonen: beleggingsadviseurs, onafhankelijke vermogensbeheerders, fiduciairs die financiële tussenhandelactiviteiten uitoefenen
Financiële tussenpersonen die niet rechtstreeks aan de FINMA zijn onderworpen, moeten zich aansluiten bij een erkend zelfreguleringsorgaan (SRO). Zwitserland telt momenteel 11 erkende SRO's, die verschillende activiteitssectoren bestrijken.
Cliëntenonderzoek
Standaard cliëntenonderzoek (CDD)
De standaard zorgvuldigheidsverplichtingen in Zwitserland, zoals gedefinieerd door de GwG en de OBA-FINMA, omvatten:
Verificatie van de identiteit van de contractpartij: voor natuurlijke personen moet de identiteit worden geverifieerd aan de hand van een officieel identiteitsdocument met foto (paspoort, identiteitskaart, Zwitsers rijbewijs). Voor rechtspersonen heeft de verificatie betrekking op de inschrijving in het handelsregister en de identificatie van de organen van de vennootschap (raad van bestuur, directie).
Identificatie van de economisch rechthebbende: dit is een van de bijzonderheden van het Zwitserse recht. De financiële tussenpersoon moet de natuurlijke persoon identificeren die de economisch rechthebbende is van de vermogenswaarden, dat wil zeggen de persoon die feitelijk controle uitoefent over de tegoeden. De identificatie berust op een verklaring van de economisch rechthebbende (formulier A voor natuurlijke personen, formulier K voor rechtspersonen, formulier T voor trusts, formulier S voor domicilievennootschappen). De participatiedrempel die de identificatie in gang zet, bedraagt 25% van de stemrechten of het kapitaal.
Vaststelling van het economische profiel: de financiële tussenpersoon moet de economische achtergrond en het doel van de zakelijke relatie bepalen, het type activiteit van de cliënt, de verwachte omzet en de herkomst van de middelen.
Doorlopend toezicht: de transacties die in het kader van de zakelijke relatie worden uitgevoerd, moeten worden gemonitord om te waarborgen dat zij in overeenstemming zijn met het profiel van de cliënt en met de verzamelde informatie over de economisch rechthebbende.
Drempels voor incidentele transacties: de zorgvuldigheidsverplichtingen gelden voor eenmalige kassaverrichtingen van meer dan 25.000 CHF, voor wisselverrichtingen van meer dan 5.000 CHF en voor elke transactie met een verhoogd risico ongeacht het bedrag.
Verscherpt cliëntenonderzoek (EDD)
De OBA-FINMA voorziet in verscherpte zorgvuldigheidsmaatregelen in situaties met een verhoogd risico, met name:
- Politiek prominente personen (PEP's): de Zwitserse definitie omvat buitenlandse PEP's, PEP's van internationale organisaties en, sinds de herziening van de GwG, nationale PEP's. De maatregelen omvatten goedkeuring van de relatie op directieniveau, verduidelijking van de herkomst van het vermogen en de middelen, en verscherpt toezicht.
- Zakelijke relaties met risicolanden: landen die voorkomen op de FATF-lijsten of die door de FINMA als landen met een verhoogd risico zijn aangemerkt.
- Complexe structuren: domicilievennootschappen, trusts, stichtingen, entiteiten met ondoorzichtige participatiestructuren.
- Ongebruikelijke transacties: verrichtingen met atypische kenmerken ten opzichte van het profiel van de cliënt of de activiteitssector.
- Zakelijke relaties op afstand: wanneer de cliënt niet fysiek aanwezig is, zijn compenserende maatregelen vereist (gewaarmerkte kopie van het identiteitsdocument, verificatie via een correspondentbank, gecertificeerde digitale identificatie).
Vereiste documenten
Voor natuurlijke personen:
- Paspoort, identiteitskaart of Zwitsers rijbewijs dat geldig is
- Formulier A (verklaring van de economisch rechthebbende) naar behoren ondertekend
- Bewijs van woonadres (gemeentelijke verblijfsverklaring, nutsrekening)
- Eventueel documentatie betreffende de herkomst van de middelen en het vermogen
Voor rechtspersonen:
- Actueel uittreksel uit het handelsregister
- Geldende statuten
- Identiteitsbewijzen van de leden van de raad van bestuur en de bevoegde ondertekenaars
- Formulier K (verklaring van de economisch rechthebbende voor operationele entiteiten) of formulier S (voor domicilievennootschappen)
- Documentatie betreffende de kapitaalparticipatiestructuur
Voor trusts en stichtingen:
- Trust- of stichtingsakte
- Formulier T (verklaring van de economisch rechthebbende voor trusts)
- Identificatie van de insteller, de trustee, de protector en de begunstigden
- Eventueel letter of wishes (intentieverklaring)
De bewaartermijn van documenten bedraagt 10 jaar na het einde van de zakelijke relatie.
Meldingsverplichtingen
Melding aan het Meldbureau voor witwassen van geld (MROS): het MROS (Money Laundering Reporting Office Switzerland) is de Zwitserse Financial Intelligence Unit, verbonden aan het Federale Politiebureau (fedpol). Financiële tussenpersonen moeten aan het MROS elk gegrond vermoeden melden van witwassen van geld, financiering van terrorisme, goederen van criminele herkomst of middelen die toebehoren aan een criminele of terroristische organisatie.
Meldingsplicht: artikel 9 van de GwG legt een meldingsplicht aan het MROS op wanneer de financiële tussenpersoon weet of op grond van gegronde vermoedens aanneemt dat de bij de zakelijke relatie betrokken vermogenswaarden verband houden met een strafbaar feit. Het meldingsrecht (artikel 305ter lid 2 van het Wetboek van Strafrecht) maakt een vrijwillige melding mogelijk bij afwezigheid van een geformaliseerd vermoeden.
Bevriezing van tegoeden: zodra een melding bij het MROS is ingediend, moet de financiële tussenpersoon de betrokken tegoeden bevriezen en mag hij geen enkele instructie van de cliënt met betrekking tot deze tegoeden uitvoeren gedurende een termijn van 5 werkdagen (verlengbaar door het Openbaar Ministerie). Het niet naleven van deze bevriezingsplicht vormt een strafbaar feit.
Verbod op informeren: de financiële tussenpersoon mag de cliënt noch derden informeren dat een melding aan het MROS is gedaan.
In 2024 heeft het MROS ongeveer 9.500 verdachtmeldingen ontvangen, waarvan 70% afkomstig was uit de banksector.
Sancties bij niet-naleving
Administratieve sancties (FINMA):
- Formele waarschuwing (declaratory ruling)
- Benoeming van een onderzoeksgemachtigde of een saneringsgemachtigde
- Beroepsverbod voor leidinggevende functies (Berufsverbot) voor een periode tot 5 jaar
- Confiscatie van onrechtmatig behaalde winsten
- Intrekking van de vergunning tot uitoefening van activiteiten
- Publicatie van het besluit (naming and shaming)
Strafrechtelijke sancties:
- Witwassen van geld (artikel 305bis van het Wetboek van Strafrecht) wordt bestraft met een vrijheidsstraf van ten hoogste 5 jaar of een geldstraf. Bij gekwalificeerd witwassen (criminele organisatie, omvangrijke omzet) kan de straf oplopen tot 10 jaar
- Gebrek aan zorgvuldigheid bij financiële verrichtingen (artikel 305ter van het Wetboek van Strafrecht) wordt bestraft met een boete van ten hoogste 500.000 CHF
- Schending van de meldingsplicht aan het MROS (artikel 37 GwG) wordt bestraft met een boete van ten hoogste 500.000 CHF
Sancties van de SRO's: de zelfreguleringsorganen kunnen sancties opleggen variërend van een waarschuwing tot uitsluiting van de financiële tussenpersoon, hetgeen leidt tot het verlies van het recht om de activiteit uit te oefenen.
Hoe CheckFile u ondersteunt
Het Zwitserse KYC-systeem vereist bijzondere strengheid bij de documentverificatie, met name vanwege de specifieke eisen met betrekking tot de identificatie van de economisch rechthebbende en de complexiteit van de participatiestructuren die op het Zwitserse financiële centrum veelvuldig voorkomen. CheckFile biedt een oplossing voor documentverificatie op basis van kunstmatige intelligentie die is afgestemd op de bijzonderheden van de Zwitserse markt.
Het platform analyseert en verifieert de authenticiteit van Zwitserse en internationale identiteitsdocumenten, waaronder Zwitserse verblijfsvergunningen (vergunningen B, C, G, L), identiteitskaarten en paspoorten. De AI van CheckFile extraheert en valideert de informatie in de CDB-formulieren A, K, S en T, waardoor automatische kruisvalidatie mogelijk is tussen de verklaringen van economisch rechthebbenden en de gegevens in de officiële registers.
Voor financiële instellingen die onderworpen zijn aan de OBA-FINMA levert CheckFile een integraal en van tijdstempels voorzien auditspoor, gearchiveerd gedurende de 10 jaar die de Zwitserse regelgeving vereist. Het platform genereert gedetailleerde nalevingsrapporten die bruikbaar zijn bij audits van de FINMA of de SRO's. De integratie via API maakt het mogelijk om het onboarding-proces te automatiseren met waarborging van de naleving van de zorgvuldigheidseisen. De volledige verwerking voldoet aan de Zwitserse federale wet op de gegevensbescherming (DSG/LPD) en aan de AVG, met gegevensopslag in Zwitserland of in de EU naar keuze van de cliënt.
Veelgestelde vragen
Welke documenten zijn vereist voor KYC in Zwitserland?
Voor natuurlijke personen zijn een officieel identiteitsdocument met foto (paspoort, identiteitskaart, Zwitsers rijbewijs) en een formulier A voor de verklaring van de economisch rechthebbende vereist. Voor rechtspersonen zijn een uittreksel uit het handelsregister, de statuten, de identificatie van de organen en een formulier K of S noodzakelijk. Voor trusts wordt een formulier T bij de trustakte gevoegd. De documenten moeten 10 jaar na het einde van de zakelijke relatie worden bewaard.
Wat zijn de sancties bij niet-naleving van KYC in Zwitserland?
De sancties zijn zowel administratief als strafrechtelijk. De FINMA kan de vergunning tot uitoefening intrekken, leidinggevende functies gedurende 5 jaar verbieden en haar besluiten publiceren. Op strafrechtelijk vlak is witwassen strafbaar met 5 tot 10 jaar gevangenisstraf, en het gebrek aan zorgvuldigheid of de schending van de meldingsplicht aan het MROS wordt bestraft met een boete tot 500.000 CHF. De SRO's kunnen een financiële tussenpersoon uitsluiten, wat neerkomt op een beroepsverbod.
Hoe vaak moeten KYC-verificaties in Zwitserland worden geactualiseerd?
De frequentie van actualisering hangt af van de risicoclassificatie van elke zakelijke relatie. Relaties met een verhoogd risico (PEP's, risicolanden, complexe structuren) moeten ten minste jaarlijks worden herzien. Relaties met een normaal risico worden om de 3 tot 5 jaar herzien, afhankelijk van het interne beleid van de financiële tussenpersoon. Elke significante wijziging in de relatie (nieuwe economisch rechthebbenden, activiteitsverandering, ongebruikelijke transacties) zet een onmiddellijke herziening in gang. De FINMA en de SRO's controleren systematisch de actualiteit van de dossiers bij hun audits.