FATF hoge-risicolanden 2026: verplichtingen voor verscherpt cliëntenonderzoek

FATF zwarte lijst en grijze lijst 2026: direct nalevingseffect voor Nederlandse instellingen

Per 13 februari 2026 handhaaft de Financial Action Task Force (FATF) drie landen op zijn zwarte lijst — Noord-Korea, Iran en Myanmar — en 22 jurisdicties onder verhoogd toezicht (grijze lijst), waaronder Algerije, Bulgarije, Kenia, Koeweit, Libanon, Syrië, Venezuela en Vietnam. Deze aanduidingen hebben directe en onmiddellijke gevolgen voor meldingsplichtige instellingen in Nederland op grond van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (WWFT) en de toezichthoudende richtlijnen van De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM).

Regelgevend kader: Artikel 8 van de WWFT verplicht meldingsplichtige instellingen tot verscherpt cliëntenonderzoek in situaties met een hoger risico op witwassen of terrorismefinanciering, onder meer wanneer cliënten of tegenpartijen gevestigd zijn in landen die door de FATF zijn geïdentificeerd als jurisdicties met strategische tekortkomingen. DNB verwijst in haar toezichtshandleidingen expliciet naar de FATF-lijsten als primaire landenrisico-indicator.

---

Wat de FATF is en waarom haar lijsten van belang zijn

De FATF is de in Parijs gevestigde intergouvernementele organisatie, opgericht in 1989, die de mondiale normen stelt voor de bestrijding van witwassen (ML), terrorismefinanciering (TF) en proliferatiefinanciering (PF). De 40 Aanbevelingen vormen de basis van nationale wetgeving — waaronder de WWFT — en alle EU AML-richtlijnen.

De FATF werkt haar lijsten driemaal per jaar bij na plenaire vergaderingen in februari, juni en oktober:

Kritiek onderscheid: De zwarte lijst vergt tegenmaatregelen (transactiebeperkingen, verscherpte correspondentbankvereisten), terwijl de grijze lijst proportioneel verscherpt cliëntenonderzoek vereist. De FATF stelt uitdrukkelijk dat zij niet oproept tot systematische beëindiging van zakenrelaties met grijze-lijstlanden.

---

FATF grijze lijst: de 22 jurisdicties onder verhoogd toezicht (februari 2026)

De volgende landen hebben formele toezeggingen gedaan aan de FATF om geïdentificeerde tekortkomingen in hun AML/CTF-kaders te verhelpen:

Algerije, Angola, Bolivia, Bulgarije, Kameroen, Ivoorkust, Democratische Republiek Congo, Haïti, Kenia, Koeweit, Laos, Libanon, Monaco, Namibië, Nepal, Papoea-Nieuw-Guinea, Zuid-Soedan, Syrië, Venezuela, Vietnam, Britse Maagdeneilanden, Jemen.

Toevoegingen in februari 2026: Koeweit en Papoea-Nieuw-Guinea werden op de grijze lijst geplaatst tijdens de plenaire vergadering van februari 2026 vanwege strategische tekortkomingen in hun AML/CTF/PF-kaders.

Recente verwijderingen: Landen die hun FATF-actieplannen voltooien, worden verwijderd na een succesvolle on-site beoordeling. De lijst wijzigt bij elke plenaire vergadering — kwartaalmonitoring is essentieel om landenrisicomatrices actueel te houden.

---

Concrete verplichtingen voor Nederlandse meldingsplichtige instellingen

De aanwezigheid van een tegenpartij verbonden aan een door FATF vermelde jurisdictie activeert specifieke verplichtingen op grond van de WWFT.

Verscherpt cliëntenonderzoek (EDD): wat het in de praktijk inhoudt

Op grond van de artikelen 8 en 9 WWFT en de toezichtsrichtlijnen van DNB en AFM omvat verscherpt cliëntenonderzoek:

• Aanvullende documentatie: aanvullend identiteitsbewijs, gecertificeerde kopieën, onafhankelijke adresverificatie
• Herkomst van vermogen en middelen: documentair bewijs van de herkomst van de bij de transactie betrokken middelen en het bredere vermogen van de cliënt (bankafschriften, overdrachtsbestanden, belastingaangiften)
• Goedkeuring senior management: de zakelijke relatie dient te worden goedgekeurd door een senior manager of compliance officer voordat deze aanvangt
• Voortdurende verscherpte monitoring: hogere frequentie en diepgang bij periodieke beoordelingen en transactiemonitoring

Sectoraal cijfer: Uit het ACFE 2024 Report to the Nations blijkt dat fraude gemiddeld 87 dagen onopgemerkt blijft in organisaties zonder verscherpte controles. Doorlopende monitoring van cliënten uit risicolanden verkort deze detectietijd aanzienlijk.

Meldingen aan FIU-Nederland

Transacties waarbij zwarte-lijstlanden (Noord-Korea, Iran, Myanmar) betrokken zijn, vereisen systematisch een melding van ongebruikelijke transactie bij FIU-Nederland, ongeacht het bedrag, aangezien deze jurisdicties onderworpen zijn aan FATF Aanbeveling 19-tegenmaatregelen.

Voor grijze-lijstlanden geldt dat de meldingsdrempel effectief verlaagd is: het risicogebaseerde beginsel vereist dat elke beslissing om niet te melden gedocumenteerd wordt met een onderbouwde risicoafweging.

---

Het EU-kader: de EU-lijst van derde landen met een hoog risico

De Europese Commissie publiceert haar eigen lijst van derde landen met een hoog risico op grond van artikel 9 van AMLD4 (overgenomen in AMLD6). Deze lijst kan afwijken van de FATF grijze lijst.

Update januari 2026: Een nieuwe EU gedelegeerde verordening trad op 29 januari 2026 in werking, waarmee de lijst van derde landen met een hoog risico conform EU AML-wetgeving werd bijgewerkt. Nederlandse meldingsplichtige instellingen moeten verscherpt cliëntenonderzoek toepassen voor cliënten en transacties verbonden aan deze landen, conform artikel 18 van AMLD6.

Praktische afstemming: Nederlandse meldingsplichtige instellingen moeten monitoren:

1. De FATF-lijsten (driemaal per jaar bijgewerkt)
2. De EU gedelegeerde verordening (lijst derde landen hoog risico)
3. Toezichtsrichtlijnen van DNB en AFM

---

Operationele impact: het WWFT-programma aanpassen

Actualisering van landenrisicomatrices

Elke FATF-plenaire update vereist een herziening van de landenrisicomatrices. Best practice is een geautomatiseerd monitoringproces dat binnen 48 uur na de officiële publicatie wordt geactiveerd.

Het CheckFile-platform dekt 32 jurisdicties en ondersteunt meer dan 3.200 documenttypen, waardoor een snelle verificatie van de nationaliteit van documenten en de coherentiecontrole van identiteitsbewijzen uit vermelde landen mogelijk is.

Herziening bestaande cliënten (KYC-remediëring)

De toevoeging van een land aan de FATF grijze lijst is een triggerende gebeurtenis voor KYC-remediëring van bestaande cliënten met banden aan die jurisdictie. Het interne beleid moet voorzien in:

• Een remediëringstermijn (doorgaans 30–90 dagen afhankelijk van het risicoprofiel)
• Een tijdelijk bevriesdingsproces voor niet-reagerende cliënten
• Een uittreedprocedure als verscherpt cliëntenonderzoek niet kan worden uitgevoerd

Voor meer informatie over remediëringsprocessen, zie onze gids over verscherpt cliëntenonderzoek.

Correspondentbankrisico

Voor banken brengen grijze-lijstlanden een specifiek correspondentbankrisico met zich mee. Correspondentbanken wereldwijd passen direct verscherpt cliëntenonderzoek toe wanneer een land op de grijze lijst wordt geplaatst en beperken in ernstige gevallen de correspondentrelaties. Onze gids voor sanctiescreening behandelt in detail de samenhang tussen sanctielijsten en FATF-aanduidingen.

---

Sectoren met bijzondere blootstelling aan FATF-landenrisico

---

Veelgestelde vragen

Hoe vaak werkt de FATF haar lijsten van hoge-risicolanden bij?

De FATF publiceert drie keer per jaar updates na elke plenaire vergadering (doorgaans in februari, juni en oktober). Abonneer u op officiële meldingen via fatf-gafi.org om updates direct bij publicatie te ontvangen.

Zijn de FATF grijze lijst en de EU-lijst van derde landen met hoog risico identiek?

Nee. De Europese Commissie publiceert haar eigen lijst via gedelegeerde verordeningen, die landen kan bevatten die niet door de FATF zijn vermeld of sommige FATF-landen kan uitsluiten. Nederlandse instellingen moeten beide lijsten monitoren en bij divergentie het strengste regime toepassen.

Moet ik alle zakenrelaties met cliënten uit grijze-lijstlanden beëindigen?

Nee. De FATF roept niet op tot systematische beëindiging van zakenrelaties. De grijze lijst vereist proportioneel verscherpt cliëntenonderzoek. Als EDD echter niet kan worden uitgevoerd — door een niet-coöperatieve cliënt of onvoldoende documentatie — is afwijzing of uittreding op grond van artikel 5 en 8 WWFT verplicht.

Wat zijn FATF-tegenmaatregelen en wanneer zijn ze van toepassing?

Tegenmaatregelen zijn uitsluitend van toepassing op zwarte-lijstlanden (Noord-Korea, Iran, Myanmar). Ze kunnen omvatten: verbod of beperking van transacties, verscherpte eisen voor correspondentbanken, verplichte melding van alle transacties. In Nederland worden specifieke tegenmaatregelen geïmplementeerd via sanctieregelingen en DNB-circulaires.

Hoe kan ik de monitoring van FATF-lijstwijzigingen automatiseren?

Mogelijkheden zijn: abonnementen op FATF-e-mailmeldingen, integratie van een sanctie-/landenrisico-API met FATF-updates, of gebruik van een documentverificatieplatform zoals CheckFile dat landenrisicocontroles integreert in onboarding-workflows. Zie onze conformiteitsgids voor een overzicht van het kader.